Выбары ў Беларусі адбываюцца ва ўмовах палітычнага крызісу, шырокамаштабных рэпрэсій і, паводле міжнародных арганізацый, носяць несвабодны і недэмакратычны характар.
23 студзеня старшыня ЦВК Ігар Карпенка назваў публікацыю прозьвішчаў сябраў выбарчых камісій «грубым парушэньнем электаральнага сувэрэнітэту».
«Гэта грубае парушэньне электаральнага сувэрэнітэту. Я думаю, што праваахоўныя органы дадуць гэтаму факту сваю адпаведную ацэнку. Разам з тым гэта ніякім чынам не паўплывае на працу камісій», — дадаў Карпенка.
Старшыня ЦВК адзначыў, што 75% сябраў участковых камісій — жанчыны, а ў тэрытарыяльных камісіях жанчын 68%, і рытарычна спытаў: «Вы што, з жанчынамі сабраліся ваяваць?» Таксама Карпенка заявіў, што сябрам выбарчых камісій ужо нібыта «паступаюць нейкія пагрозы, абяцаюць прыгадаць нешта», і прыгразіў, што тым, хто гэта робіць, «давядзецца трымаць адказ, бо яны ўмешваюцца ў тыя працэсы, у якія ім недапушчальна ўмешвацца».
Пасьля гэтага стала вядома, што Генэральная пракуратура Беларусі завяла крымінальную справу на ўдзельнікаў BelPol па факце «наўмысных незаконных збору і распаўсюду інфармацыі аб прыватным жыцьці і пэрсанальных дадзеных больш за дзесяці тысяч грамадзян, якія зьяўляюцца чальцамі выбарчых камісій і назіральнікамі пры правядзеньні электаральнай кампаніі 2025 году». Дзеяньні BelPol кваліфікавалі паводле ч. 1 арт. 203-1 Крымінальнага кодэксу.
- 22 студзеня арганізацыя былых беларускіх сілавікоў BelPol заявіла, што атрымала сьпісы звыш 10 тысяч сябраў выбарчых камісій і назіральнікаў, якіх улады задзейнічаюць у прэзыдэнцкай выбарчай кампаніі ў Беларусі, а таксама што інфармацыя пра гэтых асобаў працягвае паступаць. Ініцыятыва запусьціла пошукавік, дзе кожны зможа азнаёміцца з названымі зьвесткамі на сайце. BelPol абяцае перадаць сьпісы ўдзельнікаў беларускім дэмакратычным арганізацыям і міжнародным партнэрам для апублічваньня і прыняцьця адпаведных мер рэагаваньня.
- Раней кіраўнік Цэнтравыбаркаму Ігар Карпенка заявіў, што пэрсанальныя зьвесткі сябраў камісій на маючых адбыцца прэзыдэнцкіх выбарах публікавацца ня будуць зь меркаваньняў бясьпекі.
- Утойваньне імёнаў сябраў выбарчых камісій — не навіна. Сьпісы выбарчых камісій не публікаваліся і на рэфэрэндуме аб Канстытуцыі, які прайшоў у лютым 2022 году, і на выбарах Палаты прадстаўнікоў 2024 году.
Выбары 2025 году ў Беларусі
- Выбары прэзыдэнта Беларусі прызначылі на 26 студзеня 2025 году — нашмат раней, чым можна было чакаць. Такое рашэньне ўхвалілі на пасяджэньні Палаты прадстаўнікоў 23 кастрычніка. Паводле заканадаўства, сёмыя прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі павінны адбыцца не пазьней за 20 ліпеня 2025 году.
- Аляксандар Лукашэнка ўжо заявіў пра намер працягнуць сваю ўладу над краінай яшчэ прынамсі на пяць год. Гэта будуць ужо сёмыя выбары для аўтарытарнага кіраўніка дзяржавы. Колькі часу Лукашэнка застаецца ва ўладзе: онлайн-лічыльнік.
- Напярэдадні абвяшчэньня даты галасаваньня амбасадар Расеі ў Беларусі Барыс Грызлоў сказаў, што расейскі бок дапаможа Менску ў выпадку «спробаў дэстабілізацыі» ў часе выбараў, калі Беларусь зьвернецца па такую дапамогу.
- Офіс Сьвятланы Ціханоўскай, Аб’яднаны пераходны кабінэт і Каардынацыйная рада выпусьцілі сумесную заяву, у якой падкрэсьлілі, што цяперашняя электаральная кампанія праводзіцца ў сытуацыі глыбокага палітычнага крызісу ў Беларусі, а Аляксандар Лукашэнка незаконна ўтрымлівае ўладу шляхам рэпрэсіяў супраць беларускага грамадзтва, і заклікалі беларусаў «выказаць свой пратэст шляхам галасаваньня супраць усіх, хто крадзе нашае права голасу».
- Раней дэмакратычныя сілы Беларусі ўжо неаднаразова заяўлялі, што будуць дабівацца непрызнаньня гэтых выбараў міжнароднай супольнасьцю.
- Папярэднія выбары 9 жніўня 2020 году прайшлі ва ўмовах масавых фальсыфікацыяў і адзначыліся самымі масавымі пратэстамі за ўсю гісторыю незалежнай Беларусі. Вынікі выбараў не былі прызнаныя міжнароднай супольнасьцю, краіны Захаду неаднойчы ўводзілі санкцыі супраць рэжыму Лукашэнкі, якога ня лічаць легітымным прэзыдэнтам Беларусі.
- Палітычны крызіс, які ўзьнік пасьля выбараў 2020 году ў Беларусі, і шырокамаштабныя рэпрэсіі ў краіне працягваюцца да гэтага часу.
- У турмах Беларусі застаецца каля 1,3 тысячы чалавек, якіх праваабаронцы прызналі палітвязьнямі (колькасьць асуджаных з палітычных матываў значна большая). З 2020 году праваабарончаму цэнтру «Вясна» вядомыя прозьвішчы сама меней 7400 фігурантаў крымінальных палітычных спраў у Беларусі, заведзеных з палітычных матываў. Зь іх 6013 чалавек ужо асудзілі (як мінімум 2336 чалавек — на пазбаўленьне волі, 681 — на «хімію»). Больш за 50 тысяч чалавек затрымлівалі з палітычных матываў.
- У сувязі з пагрозай палітычнага перасьледу Беларусь пасьля 2020 году, паводле розных ацэнак, пакінулі сотні тысяч беларусаў: сацыёляг Генадзь Коршунаў у траўні 2024-га ацэньваў маштаб палітычнай эміграцыі ў 500-600 тысяч чалавек, намесьнік кіраўніка МУС Карпянкоў у кастрычніку 2023 году казаў, што з 2020 году зь Беларусі зьехалі 350 тысяч чалавек.
- У Беларусі ліквідавалі амаль амаль усе палітычныя партыі, засталіся толькі 4 праўладныя партыі. Агулам грамадзкі сэктар краіны, пачынаючы з пасьлявыбарчага пэрыяду 2020 году, страціў ужо сама меней 1838 некамэрцыйных арганізацыяў (сярод іх грамадзкія аб’яднаньні, прафсаюзы, палітычныя партыі, фонды, недзяржаўныя ўстановы, асацыяцыі, рэлігійныя арганізацыі і інш.).
- Пасьля выбараў 2020 году ў Беларусі прызналі «экстрэмісцкімі фармаваньнямі/арганізацыямі» і заблякавалі практычна ўсе незалежныя СМІ, журналісты гэтых мэдыя сутыкнуліся з затрыманьнямі, арыштамі, ператрусамі, адміністрацыйным і крымінальным перасьледам, многія вымушана пакінулі краіну і працягнулі працаваць з-за мяжы. За кратамі ў Беларусі цяпер застаюцца 36 прадстаўнікоў мэдыя.
- 97% членаў выбаркамаў працавала на папярэдніх выбарах, вынікае з дакладу ініцыятывы былых сілавікоў BelPol.